رساله به رومیان ۱۶ - درودها و توصیهها
معرفی فیبی، خادمه کلیسا - رومیان ۱:۱۶–۲
پولس خواهر فیبی را معرفی و توصیه میکند؛ او خادمی است (در برخی ترجمهها شماس/شماسَه، واژه یونانی: diakonos) از کلیسای کنخریه، بندرِ شهرِ همسایه، قرنتس. برخی پژوهشگران بر این باورند که فیبی همان کسی بوده است که بهعنوان «قاصد» پولس، رساله رومیان را به روم رسانده است. در آن زمان، زنانِ مسافر نیاز داشتند چنین نامههای معرفیای همراه داشته باشند تا بتوانند جای امنی برای اقامت بیابند. جماعتهای مسیحی در سراسر امپراتوری روم شبکهای ممتاز از مهماننوازی را تشکیل میدادند. بدینسان، فیبی میتوانست همان یاریای را دریافت کند که پیشتر خود به مسیحیانی که به کنخریه میآمدند، رسانده بود. حتی خودِ پولس نیز از کمکهای او بهرهمند شده بود (آیه ۲).
فیبی تنها شماسِ زن است که در سراسر عهد جدید بهنام از او یاد شده است. بااینحال، در رومیان ۱۶ در مجموع ۹ مورد از سلامها خطاب به زنان است؛ ازاینرو، او تنها زنِ حاضر در این جمع نیست. فیبی مسیحیِ غیر یهودی بود، زیرا نام او از خدای یونانیِ نور گرفته شده است (آپولوس فویبوس). چنین پنداشته میشود که او بردهای آزادشده بوده است. بسیاری از بردگان حدود سیسالگی آزاد میشدند، تا اربابان ناچار نباشند در دوران کهنسالی از آنان مراقبت کنند. باید به یاد داشت که در آن زمان، میانگین طول عمر مردم بهمراتب کمتر از امروز بوده است.
تحیتها به مسیحیانِ روم - رومیان ۳:۱۶–۱۶
این آیات شامل نامهایی یونانی است (برای نمونه، آندرونیکوس و نارکیسوس)، نامهایی لاتینی (برای نمونه، روفس، جولیا و اوربانوس)، و چند نام یهودی (برای نمونه، هیرودیون و مریم). برخی از این نامها از نامهای رایجِ بردگان بودهاند (برای نمونه، پرسیس، فلگون و امپلیاتوس). زنانی که سلامها به آنان خطاب شده است، عبارتاند از:
۱. فیبی (آیه ۱)
۲. پریسکیلا (آیه ۳)
۳. مریم (آیه ۶)
۴. تریفینا (آیه ۱۲)
۵. تریفوسا (آیه ۱۲)
۶. پرسیس (آیه ۱۲)
۷. مادرِ روفس (آیه ۱۳)
۸. یولیا (آیه ۱۵)
۹. خواهرِ نیریاس (آیه ۱۵)
پریسکیلا و شوهرش آکیلا (در لاتینی بهمعنای «عقاب»، آیه ۴) از شناختهشدهترین مسیحیانِ کلیسای نخستین بودند. اینکه آنان در چه زمینهای جانِ خود را برای پولس به خطر انداختند، روشن نیست. یکی از احتمالات، آشوبِ افسس است (نگاه کنید به دوم قرنتیان ۸:۱–۱۱ و اعمال رسولان ۳۳:۱۹). آنان همصنفِ پولس بودند و به حرفه خیمهدوزی اشتغال داشتند (اعمال رسولان ۳:۱۸). خانه آنان محلِ گردهماییِ جماعتی از مسیحیان بود. هرچند از نظر الهیاتی در هر شهر تنها یک کلیسا وجود داشت، اما در عمل، ایمانداران ناچار بودند در خانههای متعدد گرد هم آیند؛ زیرا تا زمانی که امپراتور کنستانتین به مسیحیت گروید و مسیحیت در سده چهارم میلادی به دینِ رسمیِ امپراتوری روم بدل شد، ساختمانهای کلیسایی وجود نداشت.
اپینِتوس(آیه ۵) نخستین کسی بود که در استان آسیا، یعنی در ناحیه افسس، تعمید یافت. معمولاً کسانی که نخستینبار تعمید مییافتند، در کلیساها به جایگاههای اعتماد و رهبری میرسیدند. مریم (آیه ۶) بهعنوان خادم کلیسا برای ما ناشناخته باقی مانده است؛ تنها این را میدانیم که «برای شما بسیار زحمت کشیده است».
آندْرونیکوس و یونیاس (آیه ۷) همراه با پولس زندانی شده بودند. آنان یهودی بودند («خویشان من») و پیش از پولس به مسیح ایمان آورده بودند. پولس از آنان بهعنوان کسانی یاد میکند که «در میان رسولان شناختهشدهاند».
واژه «رسول» میتواند به سه گروه متفاوت اشاره داشته باشد:
۱. دوازده رسول (بهویژه در نوشتههای لوقا).
۲. خادمانی که از سوی عیسی اختیار یافته و فرستاده شدهاند (پولس این واژه را غالباً به این معنا بهکار میبرد).
۳. مبلغ یا مبشر بهطور کلی.
در برخی نسخههای خطی، نامِ آخر «یونِیاس» آمده است که نامی مردانه بهشمار میرود. اگر صورت درستِ نام «یونیا» یا «یولیا» باشد، در این صورت شمار زنانِ یادشده در این فهرست به ده نفر میرسد، و آندرونیکوس و یونیا/یولیا بهاحتمال زیاد زنوشوهر بودهاند.
عبارت «به آنان که از خاندانِ نارکیسوس در خداوند هستند، سلام برسانید» (آیه ۱۱) را میتوان به دو شیوه تفسیر کرد:
۱. رئیس خاندان، یعنی نارکیسوس، مسیحی نبوده است، اما برخی از اعضای خانواده او ایمان داشتهاند.
۲. برخی از اعضای خانواده مسیحی نبودهاند، اما خودِ نارکیسوس مسیحی بوده است.
از آنجا که نامهای تْریفینا و تْریفوسا (آیه ۱۲) بسیار به یکدیگر شباهت دارند، چنین پنداشته شده است که آنان خواهر بودهاند. برخی پژوهشگران بر این باورند که روفُسِ یادشده در آیه ۱۳ همان پسرِ شَمعونِ قیروانی است (انجیل مرقس ۲۱:۱۵)، اما این نظر در حد یک فرض باقی میماند. فیلوگوس و یولیا، در آیه ۱۵، بهوضوح زنوشوهر بودهاند.
«بوسهٔ مقدس» (آیه ۱۶) در آیین عبادت بهکار میرفت؛ بدینگونه که درست پیش از برگزاریِ عشای ربانی، مردان یکدیگر را میبوسیدند و زنان نیز یکدیگر را میبوسیدند، بهعنوان نشانهای از وحدتِ مسیحی. این رسم در بخشهای دیگرِ عهد جدید نیز یاد شده است (نگاه کنید به اول قرنتیان ۲۰:۱۶، دوم قرنتیان ۱۲:۱۳، اول تسالونیکیان ۲۶:۵ و اول پطرس ۱۴:۵).
آنچه آموختهاید، نگاه دارید - رومیان ۱۷:۱۶–۲۰
چنین پنداشته شده است که پولس این بخش را با دستِ خود نوشته است (نگاه کنید به غلاطیان ۱۱:۶). پولس از کاتبان استفاده میکرد و در نگارشِ رساله رومیان نیز چنین کرده است (آیه ۲۲؛ همچنین نگاه کنید به اول قرنتیان ۲۱:۱۶). طبیعی بود که در پایانِ نامه، تحیتی بهخطِ خودِ نویسنده افزوده شود؛ تحیتی که همزمان نقشِ تأییدِ اصالتِ نامه را نیز ایفا میکرد. این فرضیه همچنین از آنجا تقویت میشود که این بخش با دعای برکت پایان مییابد و پس از آن، تحیتهای همکارانِ پولس میآید.
خواه این بخش بهدستِ خودِ پولس نوشته شده باشد و خواه بهدستِ یک کاتب، در هر حال هشداری است به کلیسا درباره معلمانِ دروغین. پولس عادت داشت در پایانِ نامههای خود چنین هشداری را بیاورد. از همان آغاز، تعلیمِ درست به شیوههای گوناگون و از جهات مختلف در معرض تهدید بوده است. معلمانِ دروغین سخنورانِ خوبی بودند، اما «شکمِ خود» را خدمت میکردند، نه مسیح و انجیلِ او را (آیه ۱۸). ازاینرو، آنان همان «مسیحیانِ ضعیف» یادشده در فصل ۱۴ نیستند، چنانکه گاه ادعا شده است. «شکم» (واژه یونانی: belly) معمولاً به جسمانیت و شهوترانی اشاره دارد (نگاه کنید به فیلیپیان ۱۸:۳–۱۹). پیروانِ مسیح نباید هر آموزگارِ تازهای را دنبال کنند، بلکه باید به آنچه از رسولان آموختهاند، پایبند بمانند (آیه ۱۷).
تحیتها از سوی همکارانِ پولس - رومیان ۲۱:۱۶–۲۴
نخستینِ همکارانِ پولس که تحیت میفرستد، تیموتائوس است؛ کسی که از مهمترین همکارانِ پولس بهشمار میآمد. مادرِ او یهودی بود، اما پدرش یونانی بود (ر.ک به اعمال رسولان ۱:۱۶).
لوکیوس، یاسون و سوسیپاتِروس نامهایی یهودی هستند. سوسیپاتِروس بهاحتمال زیاد همان شخصی است که در اعمال رسولان ۴:۲۰ با نام سوپاتروس یاد شده است؛ کسی که پولس را در سفر از قرنتس به اورشلیم همراهی میکرد. رساله رومیان اندکی پیش از آن سفر نوشته شد (رومیان ۲۳:۱۵–۲۵).
بهندرت پیش میآمد که یک کاتب تحیتِ خود را به نامه بیافزاید، اما ترتیوس تنها یک کاتب نبود، بلکه او برادری در ایمان نیز بود (آیه ۲۲). ترتیوس که نام او بهمعنای «سوم» است، و کوارتوس که بهمعنای «چهارم» است (آیه ۲۳)، نامهایی بودند که معمولاً به بردگان داده میشدند. در مقامِ نوعی «موازنه»، اراستوس شخصیتی بلندپایه بود، خزانهدارِ شهر، یا بهعبارتی «اقتصاددان». میزبانِ پولس، گایوس، نیز تحیت میفرستد (آیه ۲۳). پولس در اول قرنتیان ۱۴:۱ یاد میکند که گایوس را در قرنتس تعمید داده است؛ شاید او همان شخص باشد.
این بخش نیز با دعای برکت پایان مییابد (آیه ۲۴: «فیضِ خداوندِ ما عیسی مسیح با همگی شما باد. آمین»)، اما این آیه در کهنترین نسخههای خطی وجود ندارد و ازاینرو از متن حذف میشود.
ستایش خداوند - رومیان ۲۵:۱۶–۲۷
این رساله با جملهای بلند به پایان میرسد که از ویژگیهای سبکیِ پولس بهشمار میرود؛ در واقع، آیات ۲۵ تا ۲۷ یک جمله پیوسته را تشکیل میدهند. در آغاز رساله نیز جملهای دیده میشود که ششونیم آیه را دربر میگیرد (رومیان ۱:۱–۷). نقشه نجاتِ خدا شگفتانگیز است؛ مکاشفهای از رازی پنهان، سرّی که برای انسانها پوشیده مانده بود (آیه ۲۵). حتی امروز نیز حکمتِ خدا (آیه ۲۷) برای انسانِ طبیعی بیمعنا به نظر میرسد. تنها روحالقدس است که میتواند رازِ صلیب را بر ما آشکار سازد.
پایانِ رساله رومیان همچون نگاهی گذرا به ملکوت آسمان است؛ جایی که خدا پیوسته ستایش میشود (مکاشفه ۹:۷–۱۲). ستایش خدا در این جهان هنوز کامل نیست، اما در آسمان همهچیز به کمال میرسد.
پولس در همه آنچه انجام میداد - از جمله در نگارشِ رساله رومیان – قصد داشت انسانها را بهسوی ملکوت آسمان، به مقصدِ حقیقیِ هر یک از ما، هدایت نماید. مبادا هیچیک از ما فراموش کنیم که به کجا میرویم!